Cymru Culture

Articles / Erthyglau

Gwyddonwyr o Gymru: John Meurig Thomas

(June 01, 2013)

English

Gwyddonwyr o Gymru: John Meurig Thomas

 Syr John Meurig Thomas - llun gan David GriffithsJohn Meurig Thomas - llun gan David Griffiths

Erstalwm roedd un cwestiwn cyson mewn cwis Gwybodaeth Gyffredinol, Am beth mae Humphry Davy yn enwog? Yr ateb oedd, Lamp Davy neu Lamp Diogelwch Davy. Er tegwch i Syr Humphry Davy (1778 – 1829) dylid nodi iddo gyflawni llawer camp gwyddonol.Yng nghyd-destun yr erthygl hon cyfeirir at Davy oherwydd ei fod yn gyflwynydd gwyddoniaeth cyhoeddus disglair, yn enwedig yn Y Sefydliad Brenhinol yn Llundain, sy’n adnabyddus i filiynau am mai yno y teledir y Darlithoedd Nadolig. Bu nifer fawr o wyddonwyr dawnus iawn yn dal swydd y Cyfarwyddwr, arwydd o ddisgleirdeb. Un o ddisgynyddion Davy sy dan sylw yn yr erthygl hon.

Fe’i ganed ar y 15fed o Ragfyr 1932 ym mhentref Ponthenri, Cwm Gwendraeth, Sir Gaerfyrddin. Bu’n ddisgybl yn Ysgol Gynradd Llechyfedach cyn symud i Ysgol Ramadeg Cwm Gwendraeth. Yn fuan daeth ei botensial academig yn glir, heb fod yn nodedig, ond nid ar draul ei ddawn mewn chwareuon.

Maes o law aeth i addysg brifysgol yn Abertawe lle enillodd radd anrhydedd dosbarth cyntaf mewn cemeg yn 1954 a Ph.D. yn 1957. Ar ôl blwyddyn yn gweithio yn labordy Yr Awdurdod Egni Atomig yn Aldermaston – profiad diflas – derbyniodd John Meurig swydd darlithydd cemeg yn y brifysgol ym Mangor. Treuliodd flynyddoedd ffrwythlon yno cyn symud i Aberystwyth yn 1964 yn Athro Cemeg. Yma daeth ei ddisgleirdeb yn adnabyddus yn y gymuned wyddonol drwyddi draw. Nid oedd yn syndod, ond gyda chymeradwyaeth gyffredinol, pan etholwyd ef yn 1977 yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol a’i wahodd i fod yn Athro Cemeg Ffisegol ym Mhrifysgol Caergrawnt.

Syr John Meurig Thomas - Llun gan John Stanton Ward, RA 1995John Meurig Thomas - Llun gan John Stanton Ward, RA 1995

A oedd mwy yn bosibl? Oedd, oherwydd yn 1986 apwyntiwyd ef yn Gyfarwyddwr y Sefydliad Brenhnol, nid yn unig ar sail ei waith nodedig ar gemeg prosesau ar arwynebau deunyddiau, ond hefyd yn gydnabyddiaeth o’i ddawn gyda phobl. Roedd ei bersonoliaeth hynaws yn nodwedd amlwg a’i allu i gyfathrebu’n effeithiol gyda chynulleidfa yn sicrhau bod ei ddetholiad yn Gyfarwyddwr yn boblogaidd iawn.

Ar ôl pum mlynedd ymddiswyddodd o’r S.B. er syndod i lawer. Dim ond yn ddiweddarach y sylweddolwyd bod y penderfyniad hwn yn gysylltiedig, i raddau o leiaf, gyda salwch difrifol ei wraig Margaret. Gwnaed ef yn farchog yn 1991.

Yna daeth cyfnod byr yn Ddirprwy-Is-Ganghellor Prifysgol Cymru ar adeg pan oedd gwleidyddiaeth prifysgol yng Ngymru yn nodedig o gythryblus. Y gobaith oedd y byddai llaw gadarn a phrofiadol yn cael ei pharchu. Nid felly y bu.

Swydd ffurfiol olaf John Meurig oedd Meistr Coleg Peterhouse ym Mhrifysgol Caergrawnt yn y cyfnod 1993 – 2002. Unwaith eto roedd ei letygarwch a’i natur haelfrydig yn cydio wrth bawb. Ers hynny, ac yntau mewn ymddeoliad ‘go iawn’ mae’n dal i dderbyn gwahoddiadau ledled y byd.

Ar yr wythfed ar hugain o Dachwedd 2012 cafwyd dathliad anarferol – lansiad bywgraffiad yn y Gymraeg o fywyd John Meurig gan Ieuan Davies, yntau hefyd yn blentyn yr un gymuned. Y lleoliad oedd Capel Bethania, Y Tymbl, Llanelli lle cafodd ef addysg ‘amgen’ werthfawr iawn, fel y tystiodd yn gynnes yn y dathliad.

Neville Evans, 1 Mehefin 2013


Os ydych yn hoffi hyn, byddwch hefyd yn mwynhau y rhain gan Dr Neville Evans (Saesneg yn unig):
     Scientists of Wales - Robert Recorde and William Jones; Mawrth2013

     Scientists of Wales - Richard Tecwyn Williams, F.R.S; Rhagfyr 2012

    
Scientists of Wales - Lyn Evans; Medi 2012
    
The rich science heritage of Wales - E G Bowen; Mehefin 2012

© 2012 Caregos Cyf. | Hawlfraint - All rights reserved

 

Click here to return to the Articles - Erthyglau page



Powered by Create